The Old Ways

Norse · Anglo-Saxon Poetry · 13 of 343

Azarias

Old English originals (Anglo-Saxon Poetic Records)

hleoþrede halig þurh hatne lig, dreag dædum georn, dryhten herede, wis in weorcum, ond þas word acwæð: "Meotud allwihta, þu eart meahtum swið niþas to nerganne. Is þin noma mære, wlitig ond wuldorfæst ofer werþeode. Sindon þine domas on dæda gehwam soðe geswiðde ond gesigefæste, eac þine willan in woruldspedum ryhte mid ræde. Rodera waldend, geoca us georne, gæsta scyppend, ond þurh hyldo help, halig dryhten, nu we þec for þearfum ond for þreanydum ond fore eaðmedum arena biddaþ,

lege bilegde. We þæs lifgende worhton in worulde, eac þon wom dydon yldran usse, in oferhygdum þin bibodu bræcon burgsittende, had oferhogedon halgan lifes. Wurdon we towrecene geond widne grund, heapum tohworfne, hylda lease; wæs ure lif geond londa fela fracuð ond gefræge foldbuendum. Nu þu usic bewræce in þas wyrrestan eorðcyninges æhtgewealda, in hæft heorogrimmes, sceolon we þær hæþenra þreanyd hæfdes

to Abrahame ond to Isace ond Iacobe, gæsta scyppend. þu him gehete þurh hleoþorcwidas þæt þu hyra fromcynn on fyrndagum ycan wolde, þæt hit æfter him on cyneryce cenned wurde, yced on eorþan, þæt swa unrime, had to hebban, swa heofonsteorran bugað bradne hwearft oð brimflodas, swa waroþa sond ymb sealt wæter, yþe geond eargrund, þæt swa unrime ymb wintra hwearft weorðan sceolde. Fyl nu þa frumspræce, þeah þe user fea lifgen, wlitega þine wordcwidas ond ðin wuldor us.

Gecyð cræft ond meaht, nu þec Caldeas ond eac fela folca gefregen habban þæt þu ana eart ece dryhten, sigerof settend ond soð meotod, wuldres waldend ond woruldsceafta." Swa se halga wer hergende wæs meotudes miltse, ond his modsefan rehte þurh reorde. ða of roderum wearð engel ælbeorhta ufon onsended, wlitescyne wer in his wuldorhoman, cwom him þa to are ond to ealdornere þurh lufan ond þurh lisse. Se þone lig tosceaf, halig ond heofonbeorht, hatan fyres, þæt se bittra bryne beorgan sceolde

for þæs engles ege æfæstum þrim. Tosweop ond toswengde þurh swiðes meaht liges leoman, swa hyra lice ne scod, ac wæs in þam ofne, þa se engel cwom, windig ond wynsum, wedere onlicust, þonne on sumeres tid sended weorþeð dropena dreorung mid dæges hwile. Se wæs in þam fire for frean meahtum halgum to helpe. Wearð se hata lig todrifen ond todwæsced, þær þa dædhwatan þry mid geþoncum þeoden heredon, bædon bletsian bearn in worulde ealle gesceafte ecne dryhten, þeoda waldend. Swa hi þry cwædon,

modum horsce, þurh gemæne word: "Bletsige þec, bilwit fæder, woruldsceafta wuldor ond weorca gehwylc, heofonas ond englas ond hluttor wæter, ond eal mægen eorþan gesceafta. Bletsige þec, soðfæst cyning, sunne ond mona, leohte leoman, lifgende god, hædre ond hlutre ond heofondreame wæstem weorðian. Ful oft þu, wuldorcyning, þurh lyft lætest leodum to freme mildne morgenren. Monig sceal siþþan wyrt onwæcnan, eac þon wudubearwas tanum tydrað. Trymmað eorðwelan, hleoð ond hluttrað. Næfre hlisan ah

meotud þan maran þonne he wið monna bearn wyrceð weldædum. Wis bið se þe con ongytan þone geocend, þe us eall good syleð þe we habbað þenden we her beoð, ond us milde meotod mare gehateð, gif we geearniað, elne willað, ðonne feran sceal þurh frean hæse sundor anra gehwæs sawl of lice. Ond þec, god dryhten, gæstas hergen, byrnende fyr ond beorht sumor, wearme wederdagas, waldend manna, frean on ferðe. Fremest eorðwelan þurh monigne had, milde dryhten, ond þec dæg ond niht, domfæst cyning,

100 lofigen ond lufigen, lux et tenebre , þe þas werþeoda weardum healdað. Deop dryhtnes bibod drugon hi þæt longe. Ond þec, Crist cyning, ceolas weorðian, fæder, forst ond snaw, folca waldend, 105 winterbitera weder ond wolcna genipu, ond þec liexende ligetta hergen, blace, breahtumhwate, brytenrices weard, dyrne dryhten. A þin dom sy god ond genge. þu þæs geornlice 110 wyrcest, wuldorcyning. Wæstmum herge,

bletsien bledum, ond þin blæd wese a forð ece, ælmihtig god. Wesað ond weaxað ealle werþeode, lifgað bi þam lissum þe us se leofa cyning, 115 ece dryhten, ær gesette sinum bearnum to brice, bremen dryhten. Ond þec, halga god, hea duna geond middangeard miltsum hergen, fæger folde ond fæder rice. 120 Forðon waldend scop wudige moras, lofe leanige leohtes hyrde. Bletsige þec, soðfæst cyning, sæs ond wætra

hea holmas, haligne dryhten, domlice deop wæter; ond dryhtnes bibod 125 geofonfloda gehwylc georne bihealdeð, þonne merestreamas meotudes ræswum wæter onwealcað. Witon ealdgecynd þæt ær gescop ece dryhten lagufloda bigong, leohtes hyrde, 130 on þam wuniað widferende siðe on sunde seldlicra fela. Bletsien þec þa ealle, ece dryhten, þurh þinne willan, wuldorfæst cyning, ond þec ealle æsprynge, ece dryhten,

135 heanne hergen. Ful oft þu hluttor lætest wæter wynlico to woruldhyhte of clife clænum. þæt us se cyning gescop monnum to miltse ond to mægeneacan. Bletsien þec, bilwit fæder, 140 fiscas ond fuglas, felameahtigne, ealle þa þe onhrerað hreo wægas on þam bradan brime, bremen dryhten, hergen haligne, ond heofonfuglas, þa þe lacende geond lyft farað. 145 Bletsien þec, dryhten, deor ond nyten.

Meotud monna bearn miltsum hergen ond ecne god, Israhela cynn. Bletsien þe þine sacerdas, soðfæst cyning, milde mæsseras mærne dryhten, 150 ond þine þeowas, ðeoda hyrde, swylce haligra hluttre saule, ond, ece god, eaðmodheorte. Nu þec Ananias ond Azarias ond Misahel, meotud, miltsum hergað. 155 Nu we geonge þry god bletsiað, felameahtigne fæder in heofonum, þone soðan sunu ond þone sigefæstan gæst.

Forþon us onsende sigora waldend engel to are, se þe us bearg 160 fyr ond feondas, ond mid fiþrum bewreah wið brynebrogan." Breahtmum hwurfun ymb þæt hate hus hæðne leode, ða þæt ongeaton godes ondsacan þæt hi ne meahtan, ne meotod wolde, 165 acwellan cnyhta æ, ac hy Crist scilde. Hwearf þa to healle, swa he hraþost meahte, eorl acolmod, þæt he ofer his ealdre gestod. Abead þa for þære duguðe deop ærende, haligra gehyld, (hlyst wæs þær inne),

170 gromhydig guma: "þæt ic geare wiste, þæt we III hæfdon, þeoda wisa, geonge cniehtas, for gæstlufan gebunden to bæle in byrnendes fyres leoman. Nu ic þær IIII men 175 seo to soðe, nales me sylfa gerad. Hweorfað nu æfter heorðe, nængum hat sceþeð, ofnes æled, ac him is engel mid, hafað beorhtne blæd; ne mæg him bryne sceþþan wlitigne wuldorhoman." ða þam wordum swealg 180 brego Caldea, gewat þa to þam bryne gongan

anhydig eorl, þæt he ofer þam ade gestod. Het þa of þam lige lifgende bearn Nabocodonossor near ætgongan. Ne forhogodon þæt þa halgan, siþþan hi hwætmode 185 woruldcyninges weorn gehyrdon, ac eodon of þam fyre, feorh unwemme, wuldre gewlitegad, swa hyra wædum ne scod gifre gleda nið, ac hi mid gæstlufan synne geswencton ond gesigefæston, 190 modum gleawe, in monþeawum, þurh foreþoncas fyr gedygdon.